MLECZNA DROGA DO SUKCESU

         Oczywiście o wyniki produkcyjne i eksterier swoich zwierząt. A dokładniej o budowę wymienia bo to ono jest źródłem jego zysku. Przy dzisiejszym szerokim wykorzystaniu internetu ocena i selekcja krów pod kątem budowy wymienia wydaje się być bardzo prosta. Czytamy zasady oceny, oglądamy wymię i co?............i nadal nie mamy to co chcemy mieć w swojej oborze. Gdzie więc tkwi błąd???

Niestety najczęściej błąd tkwi w nas samych, przekonani że damy radę i nie potrzebujemy pomocy czy porad innych.

Aby prawidłowo zbonitować swoje stado konieczne jest wieloletnie doświadczenie, możliwość porównywania na większą skalę, praktyka, odbyte szkolenia i znajomość pewnych zasad i kryteriów prowadzenia oceny a tego niestety nigdy nie zdobędziemy.

Co znaczy więc „prawidłowo zbudowane" wymię??

 Budowa wymienia w ocenie pokroju opisywana jest 7 cechami a są nimi:

• zawieszenie wymienia z przodu, z tyłu,
• więzadło środkowe,
• położenie wymienia,
• ustawienie strzyków przednich, tylnych oraz ich długość.

 Każda z wybranych cech bezpośrednio związana jest nie tylko z produkcyjnością, ale także zdrowotnością /mleka - komórki somatyczne, zwierzęcia - urazy strzyków, mastitis/. Z całego opisu eksterieru zwierzęcia wymię stanowi ponad 50% wartości fenotypowej czyli upraszczając w połowie decyduje o wartości zwierzęcia. Co jednak jest najważniejsze w jego budowie ?.

Wiemy, że wraz z wiekiem i poziomem wydajności ulega ono przekształceniom i to raczej niekorzystnym dla nas. Następuje osłabienie więzadeł a tym samym opadanie wymienia w dół, przebyte zapalenia wyłączając ćwiartki z produkcji, strzyki ulegają deformacji i licznym uszkodzeniom jednym słowem odbiega ono od naszego wzorca hodowlanego. Czyli zaczniemy rozważania od najsłabszego i najczulszego punktu na opisywanym wymieniu - strzykach. Istne wrota zakażeń i zapaleń.

Budowa ich jak i wymienia jest indywidualną cechą danego osobnika a skoro tak, to odpowiednio prowadzona selekcja krów oraz dobór buhajów może w znacznym stopniu poprawić mankamenty. Jak wiemy długości ich, która nie powinna przekraczać 8 cm w przodzie i 7 cm w tyle. Tył powinien być bardziej skupiony /rozstaw do 10 cm/ a przód nieco szerszy do 15 cm. Ważna jest także średnica ich do 3,2 cm co nie jest bez znaczenia w procesie doju.

Jak to przełożyć na ocenę eksterieru? – najlepiej, aby noty mieściły się w granicach 3-5 pkt dla długości strzyków a rozstaw mieścił się w granicach 4-5 pkt. Ponieważ współczynniki odziedziczalności dla długości i ustawienia strzyków wynoszą odpowiednio h=0,30 i h=0,26, podobnie jak dla odległości pomiędzy strzykami przednimi – h=0,30, selekcja w kierunku poprawy wspomnianych parametrów jest godna uwagi każdego hodowcy. Pozostaje jeszcze kwestia odległości strzyków od podłoża, gdyż warunkuje ona zdrowotność wymienia i jakość mleka. Zakładając, że optimum wynosi 30 cm pomiędzy podłożem a strzykami to położenie wymienia musi być nie mniej niż 35-45 cm. Tym samym jego umiejscowienie w stosunku do stawu skokowego jest wyznacznikiem także położenia strzyków.

Odległość ta jest o tyle ważna, że położenie strzyków poniżej 45 cm od podłoża utrudnia zakładanie kubków udojowych, stwarza możliwość infekcji bakteryjnych pochodzących ze ściółki oraz znacznie utrudnia dokonanie podoju a tym samym następuje słabe opróżnienie wymienia z mleka.

Położenie wymienia to jednak wypadkowa co najmniej trzech ocenianych cech /zawieszenie wymienia z przodu, z tyłu i oceny więzadła środkowego/. Słabe noty którejkolwiek cechy bezpośrednio wpływa na wspomniane położenie, ale także warunkuje przecież czas użytkowania zwierzęcia.

Zdecydowanie najważniejszą cechą jest więzadło środkowe, spinające wymię z podbrzuszem i utrzymujące jego położenie oraz stabilność. Im silniejsze, bardziej wcięte i głębokie /noty powyżej 5 pkt/ tym wyżej zawieszone, tym większa pewność, że wraz z kolejnymi laktacjami nie nastąpi „opadanie" jego poniżej stawu skokowego.

Stopniowe osuwanie się wymienia jest rzeczą naturalna, jednak prawidłowo położone /noty w granicach 5-7 pkt/ daje pewność niższego poziomu komórek somatycznych w mleku jak i brakowania.

Zwracajmy uwagę na równowagę pomiędzy przednimi i tylny połowami wymienia , aby były one proporcjonalne względem siebie. Jeżeli nie - mamy do czynienia z wymieniem piętrowym.

Znacznie wyższe położenie przednich strzyków powoduje, że po założeniu aparatu udojowego nie obciąża on równomiernie całego wymienia, lecz obsuwając się i tworząc przewężenie w miejscu przejścia zatoki mlekonośnej w strzyk co ogranicza swobodny spływ mleka. Zapalenie wymienia gratis !!!!.

Oczywiście zawieszenie wymienia z przodu jak i z tyłu oraz szerokość wymienia są cechami bardzo pomocnymi przy określaniu pojemności wymienia, jego siły zawieszenia pod kątem przednich i osobno tylnych ćwiartek.

Niestety licznym problemem jest asymetryczność wymion np. po przebytych zapaleniach ćwiartek w konsekwencji czego strzyki także podlegają zmianom swojego położenia. Zmiana kąta ich nachylenia a pod wpływem aparatu udojowego ponowne spionowanie powoduje zamykanie się światła kanału strzykowego. Dobrze, że większość możemy uniknąć prowadząc systematycznie ocenę pokroju i konsekwentnie brakując najsłabsze osobniki, bo niestety wymiona oceniane na doskonałe posiada jedynie 0,2% krów.

Od wielu lat firma ALTA Polska dla swoich klientów prowadzi systematycznie w stadach bydła mlecznego ocenę eksterieru nie tylko pod kątem wyboru najlepszych buhajów do kojarzeń, ale przede wszystkim pod kątem poprawy wybranych cech pokroju, które mogą determinować nasze wyniki produkcyjne. Osoby prowadzące ocenę dla każdego z Państwa opracowują charakterystykę analizowanych krów z dokładnym wskazaniem plusów i minusów w stadzie. Wyniki podawane są nie tylko w postaci cyfr, ale także procentowo co prezentuje wykres poniżej. Ponieważ ocena punktowa czasami nie jest czytelna dla hodowcy, istnieje możliwość graficznego zaprezentowania oceny.

W ten sposób każdy hodowca ma nie tylko pełny obraz problemów w stadzie, ale także uczestniczy aktywnie w podejmowaniu bardzo ważnych decyzji hodowlanych.

To państwo wskazujecie cele do osiągnięcia, priorytety hodowlane i razem z ALTĄ dokonujecie najlepszych wyborów. Indywidualny opis każdego zwierzęcia pozwala na wybranie najważniejszych problemów, jakie na drodze genetycznego doskonalenia należy poprawić.

Możecie także zobaczyć przewidywane efekty tych decyzji już teraz w postaci podobnych jak wyżej wykresów oraz procentowo o ile będzie powyższa zmiana.

Tym samym możliwości jakie daje system Alta MATE DLA HODOWCY są bezcenne, jednak to nie komputer myśli za nas - on tylko pozwala zebrać niezbędne informacje. Rozmowa z pracownikiem Alty dająca możliwości lepszego poznania Państwa oczekiwań w pełni pozwala na wykorzystanie najnowszych narzędzi hodowlanych i warto z tego korzystać.

dr hab. Piotr Wójcik, Insytut Zootechniki PIB, Balice.